ΓΕΏΡΓΙΟΣ ΜΠΑΡΤΖΟΥΔΗΣ
ΝΙΓΡΙΤΑ-ΣΟΥΡΠΑ. Ίδρυση και Ονομασία
(από το βιβλίο ΓΗ ΤΗΣ ΒΙΣΑΛΤΙΑΣ, σελ. 99-102)
[Φωτογραφία από τον δικτυότοπο Καστρί Νιγρίτας - Ελληνικά Κάστρα (kastra.eu)]
Ο ΧΡΟΝΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ
Σε τουρκικό κιτάπι του 1455 εμφανίζονται 27 χωριά της Βισαλτίας. Με αμιγώς ελληνικό πληθυσμό κατοικούνταν τα 19 από αυτά (Νιγρίτα, Σούρπα, Ξυλότρο, Απιδιά, Αβδαμάλ, Μέργιανη, Χουμνικό, Ζερβοχώρι, Τζίντζιος, Έζοβα, Κούτσιος, Κερδύλλια κλπ). Στα υπόλοιπα 8 Βισαλτικά χωριά, η παρουσία τουρκικών σπιτικών ήταν εντελώς αμελητέα. Συνολικά, υπήρχαν 1307 νοικοκυριά Ελληνικά και μόλις 27 Τουρκικά.
Δύο από τα μικρότερα χωριά της Βισαλτίας, ήταν η Νιγρίτα και η Σούρπα. Η προφανώς «νηπιακή» ηλικία τους, επιτρέπει να τοποθετήσουμε την ίδρυσή τους πριν από κάπου 15-20 χρόνια, ήτοι λίγο μετά την οριστική Οθωμανική κατάκτηση της Θεσσαλονίκης (1430), δηλαδή περί το 1445-1450.
Σύμφωνα με την παράδοση και τις πηγές (Δαμάνης, Θηλυκός κλπ) η Νιγρίτα και η Σούρπα προήλθαν από εποίκους που μετακινήθηκαν από την Παλιοχωρούδα και το Γκοβεντάρι, δυο χωριά του όρους «Βερτίσκος».
Ειδικά για τη Σούρπα, κατά την ανωτέρω χρονολογία έχουμε όχι ίδρυση αλλά επανίδρυση. Όπως θα αναλυθεί στην συνέχεια, υπήρχε ήδη κάποιος οικισμός, κατάλοιπο από τον καιρό της Σερβοκρατίας (1345-1371). Έτσι, οι Γκοβενταρινοί έποικοι, βρήκαν έτοιμη υποδομή για άμεση και μόνιμη εγκατάσταση. Κοντολογίς, η Σούρπα είναι οικισμός παλιότερος από τη Νιγρίτα. Αυτό ίσως εξηγεί και το γεγονός ότι το 1455 είναι πληθυσμιακά μεγαλύτερη (42 σπιτικά έναντι 35).
ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΝΙΓΡΙΤΑ
Κατά καιρούς διατυπώθηκαν απόψεις περί τουρκικής προέλευσης για το όνομα «Νιγρίτα». Όμως, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, τα «γεννητούρια» και τα «βαφτίσια» της Νιγρίτας έγιναν σε αμιγώς ελληνόφωνο περιβάλλον. Συνεπώς, τα τεκμήρια μας προτρέπουν να αναζητήσουμε ελληνική προέλευση για το όνομα, ατόφια ή δανεισμένη από τα λατινικά, χωρίς να αποκλείονται κατ’ αρχήν και τυχόν σλαβικές επιρροές (στην πραγματικότητα, τέτοιες επιρροές είναι σχεδόν ανύπαρκτες σε ολόκληρη τη Βισαλτία).
Η ετυμολόγηση του ονόματος «Νιγρίτα», μπορεί να προκύψει από ένα σκεπτικό που διατυπώθηκε πριν 65 χρόνια από τον Αστέριο Θηλυκό, και παρατίθεται στη συνέχεια με την προσθήκη και του όρου «αγρίτες». Σύμφωνα με το λεξικό του Δημητράκου έτσι λέγονταν στα Μεσαιωνικά χρόνια οι άνθρωποι των αγρών, οι αγρότες. Ο Θηλυκός φαίνεται να μην είχε υπόψη του το υπόψη λεξικό αλλά κατέληξε στον ίδιο όρο (αγρίτες) με απλό συλλογισμό, που συνοψίζεται ως εξής:
Οι απαρχές του ονόματος «Νιγρίτα» βρίσκονται στην εποχή (περί το 1445) που εμφανίστηκαν στην περιοχή κάποιοι νέοι αγρότες ή «νέοι αγροίτες»/«νέοι αγρίτες», καταγόμενοι από την Παλιοχωρούδα. Ήταν τυχοδιώκτες της εποχής, που αναζητούσαν καλλίτερες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης. Μετακινούμενοι μακριά από τη μόνιμη κατοικία τους, ζάπωναν γεωργική γη και την καλλιεργούσαν. Για προσωρινή διαμονή κοντά στις καλλιέργειές τους, έφτιαχναν καλύβες, που «υπήρξαν και ο πρώτος οικισμός». Οι νέοι αγρίτες, λέγονταν «νεοαγρίτες»>«νηαγρίτες»> Νηγρίτες, στο τοπικό ιδίωμα. Όπως λέμε, «νηχουμάτ’σαμι του μποστάν(ι)» = «νεοχωματίσαμε…» = φέραμε νέο χώμα κοντά στα νεαρά φυτά της καρπουζιάς. Όπως ακριβώς λένε αυτοί που ξέρουν, ότι από το νεαρόν ύδωρ προέκυψε και ουσιαστικοποιήθηκε το νηρόν που έγινε νερό, αυτό που μέχρι και σήμερα λέγεται νηρό στα χωριά της Βισαλτίας. Έτσι, από τους Νηγρίτες > Νιγρίτες προέκυψε η Νιγρίτα.
ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΣΟΥΡΠΑ
Στο κιτάπι του 1455 το χωριό αναφέρεται με το όνομα «Srpa». Σύμφωνα με τον αείμνηστο καθηγητή Απόστολο Βακαλόπουλο, «το τοπωνύμιο Σίρπα έχει αναμφίβολα κάποια σχέση με τον εθνοτικό όρο ‘Σέρβος’ και σίγουρα ανάγεται στην εποχή του Στέφανου Ντουσάν».
Περί το 1445, έποικοι από το Γκοβεντάρι κατευθύνθηκαν στην τοποθεσία «Srpa», όπου ήδη υπήρχε μικρός οικισμός με παλιούς Σουρποβνούς: Έλληνες που είχαν ενσωματώσει τα όποια Σερβικά κατάλοιπα, όσα δεν έφυγαν με την κατάλυση του Σερβικού πριγκιπάτου των Σερρών. Στα ελάχιστα γλωσσικά κατάλοιπα ανήκουν προφανώς κάποια επώνυμα που λήγουν σε «–βιτς». Το πιο σημαντικό γλωσσικό κατάλοιπο ήταν το όνομα του τόπου, «Srpa». Το αποκλειστικώς ελληνόφωνο περιβάλλον δυσκολευόταν να προφέρει το όνομα (ούτε καν ήξεραν ότι σημαίνει σερβικό, ή κάτι τέτοιο). Ίσως κάποιοι τα κατάφερναν λέγοντας «Σ’ρπα» (με τον τόνο …πάνω στο σίγμα)! Άλλωστε, είχαν στο λεξιλόγιό τους παρόμοιες λέξεις. Έλεγαν π.χ. «σ’ντσι» (δεν κόβει πλέον) το ψαλίδι, ή το μαχαίρι κλπ. Οι λιγότερο επιτήδειοι έλεγαν «σούντισε» ή «σίντισε» το ψαλλίδι, όπως έλεγαν και «Σούρπα» ή «Σίρπα».
Ως εκ των ανωτέρω συνάγεται, αποκλείονται οι απόψεις που θεωρούν ότι το όνομα της Σούρπας είναι Βουλγαρικό ή Λατινικό κλπ.
ΟΙ ΝΗΠΙΑΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΝΙΓΡΙΤΑΣ-ΣΟΥΡΠΑΣ
Σύμφωνα με τα ανωτέρω, στην πραγματικότητα η Σούρπα «επανιδρύθηκε» προτού να ιδρυθεί η Νιγρίτα. Ως εκ τούτου, οι «παλιοί Σουρποβνοί», θεωρούσαν ότι η ευρύτερη περιοχή μέχρι το ποτάμι (τον μετέπειτα «Κουραδά») ανήκε στον οικισμό τους. Το κέντρο αυτού του οικισμού φαίνεται ότι ήταν περί την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου (όποτε και αν κτίστηκε για πρώτη φορά). Την περιοχή μέχρι το ποτάμι, πλάτους ενός περίπου χλμ, οι Σουρποβνοί την είχαν κάνει δική τους ή/και την καλλιεργούσαν. Όταν άρχισαν να καταφθάνουν νέοι «αγρίτες» και να κάνουν καλύβες στην αντίπερα όχθη του ποταμού, θεωρήθηκαν «ξένοι» που υπέβλεπαν τη δική τους γη ή/και τα χωράφια τους. Κάπως έτσι άρχισε η «παραδοσιακή» αντιπαλότητα. Η αντίδραση των Σουρποβνών υποχρέωσε τους νέους αγρίτες/ νεοαγρίτες, τους μετέπειτα Νιγριτινούς, να ψάχνουν για καλλιεργήσιμη γη πέρα από το ποτάμι, έχοντας το κέντρο του καταυλισμού τους περί την μετέπειτα θέση της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου.
Το ανωτέρω σκεπτικό επιβεβαιώνεται από τον Δαμάνη που έγραφε πριν από 112 χρόνια: «Δυστυχώς, αφ’ ής στιγμής συνωκίσθησαν αι δύο αύται Κοινότητες …δεν κατόρθωσαν εισέτι να λύσωσι τας παλαιάς αυτών διαφοράς περί συνόρων, νομών και δασών …αφειδώς κατασπαταλώντες τό τε δημόσιον και το ιδιωτικόν χρήμα εις αντεκδικήσεις. Ευτυχώς εν τοις καθ’ ημάς χρόνοις [1911] ο μέχρις αίματος άλλοτε πετροπόλεμος έπαυσε…».
Πηγή
0 σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου